Star gooseberry
Phyllanthus acidus (L.) Skeels · PHYLLANTHACEAE
รู้จักมะยมภายใน 30 วินาที
ไม้ผลรสเปรี้ยว ให้ผลเป็นพวง เหมาะสำหรับเรียนรู้ตั้งแต่การปลูก การแปรรูป ไปจนถึงงานวิจัยพัฒนาผลิตภัณฑ์ของสวนป่าริมธาร
ส่วนที่ใช้
ผลและใบอ่อน
จุดเด่น
อาหารและการแปรรูป
รหัสพรรณไม้
SPRT-SP-0001
ข้อมูลชื่อและการจำแนก
- ชื่อไทย: มะยม
- ชื่อท้องถิ่น/ชื่ออื่น: มะยมไทย, มะยมเปรี้ยว
- ชื่ออังกฤษ: Star gooseberry
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Phyllanthus acidus (L.) Skeels
- วงศ์: PHYLLANTHACEAE
ลักษณะทั่วไป
- ไม้ผลขนาดเล็ก แตกกิ่งมาก ผลเป็นพู สีเขียวอ่อน เมื่อแก่มีรสเปรี้ยวเด่น
แหล่งกำเนิดและถิ่นอาศัย
- ถิ่นกำเนิดยังมีข้อถกเถียง ปัจจุบันปลูกแพร่หลายในเอเชียเขตร้อนและหมู่เกาะแปซิฟิก ชอบอากาศร้อนและแสงแดด
การขยายพันธุ์
- เพาะเมล็ด ตอนกิ่ง หรือเสียบยอด; การขยายแบบไม่อาศัยเพศช่วยคงลักษณะต้นแม่
การปลูกและดูแลรักษา
- ชอบแดดจัด ดินระบายน้ำดี ให้น้ำสม่ำเสมอในช่วงตั้งตัวและติดผล
ด้านอาหารและส่วนที่กินได้
- ผลสดมีรสเปรี้ยว ใช้เชื่อม แช่อิ่ม ดอง น้ำผลไม้ และซอส
- ใบอ่อนกินเป็นผักเคียงในบางท้องถิ่น
คุณค่าทางโภชนาการ
- ผลสดให้ใยอาหาร วิตามินซี และกรดอินทรีย์ ปริมาณเปลี่ยนตามความสุกและการแปรรูป
- ผลิตภัณฑ์เชื่อมหรือแช่อิ่มมีน้ำตาลเพิ่ม จึงควรกินพอเหมาะ
สารสำคัญและสารให้สี
- พบสารฟีนอลิก ฟลาโวนอยด์ และกรดอินทรีย์; สีเหลือง–แดงหลังแปรรูปอาจเกิดทั้งจากรงควัตถุเดิมและปฏิกิริยาระหว่างให้ความร้อน
- ยังไม่ใช่วัตถุดิบสีย้อมมาตรฐาน
สรรพคุณทางสมุนไพรและระดับหลักฐาน
- มีการใช้ตามภูมิปัญญาหลายประเทศและมีงานทดลองต้านอนุมูลอิสระ แต่หลักฐานทางคลินิกสำหรับรักษาโรคยังจำกัด
- ไม่ควรใช้ผลหรือสารสกัดแทนยา
การนำไปใช้ประโยชน์
- ผลรับประทานสด เชื่อม แช่อิ่ม ดอง หรือแปรรูปเป็นเครื่องดื่ม
- ใบอ่อนรับประทานเป็นผักเคียงได้
การแปรรูปและสร้างมูลค่า
- คัดผล → ล้าง → ลดความฝาด/เปรี้ยวตามสูตร → แช่อิ่ม เชื่อม อบแห้ง หรือทำไซรัป
- ควบคุมความสะอาด ความเป็นกรด °Brix สี และอายุเก็บ
ข้อควรระวัง
- ผลมีความเป็นกรด ผู้ที่ระคายเคืองกระเพาะง่ายควรรับประทานพอเหมาะ
บันทึกจากสวนป่าริมธาร
- พรรณไม้ต้นแบบของโครงการแปรรูปมะยมสวนป่าริมธาร เหมาะเชื่อมโยงการเรียนรู้ตั้งแต่ผลสดถึงผลิตภัณฑ์มูลค่าเพิ่ม