02 กุหลาบหลุยส์ฟิลิปป์

Louis Philippe rose
Rosa chinensis ‘Louis Philippe’ · ROSACEAE

พรรณไม้หมายเลข 02

กุหลาบหลุยส์ฟิลิปป์ที่ปลูกในสวนป่าริมธารมีดอกซ้อนสีชมพูบานเย็น กลางดอกมีสีชมพูอ่อน มีกลิ่นหอม และออกดอกได้หลายช่วงเมื่อได้รับแสงและการดูแลเหมาะสม

ข้อมูลชื่อและการจำแนก

• ชื่อไทย: กุหลาบหลุยส์ฟิลิปป์
• ชื่ออังกฤษและชื่อพันธุ์: Louis Philippe
• ชื่อทางพฤกษศาสตร์ที่ใช้เรียก: Rosa chinensis ‘Louis Philippe’ หรือ Rosa ‘Louis Philippe’
• กลุ่มกุหลาบ: China rose หรือกุหลาบจีน ในกลุ่มกุหลาบโบราณ
• วงศ์: ROSACEAE
• ชื่อเรียกในต่างประเทศ: Cracker rose และ Zavala rose

ประวัติและที่มาของพันธุ์

กุหลาบหลุยส์ฟิลิปป์มีประวัติการพัฒนาพันธุ์โดย Guérin ที่เมืองอ็องเฌ (Angers) ประเทศฝรั่งเศส ใน ค.ศ. 1834 หรือ พ.ศ. 2377 ชื่อพันธุ์ตั้งขึ้นเพื่อเป็นเกียรติแก่พระเจ้าหลุยส์ฟิลิปป์ที่ 1 แห่งฝรั่งเศส ผู้ครองราชย์ระหว่าง ค.ศ. 1830–1848

คำว่า “กุหลาบจีน” หมายถึงกลุ่มและพื้นฐานสายพันธุ์ ส่วนฝรั่งเศสเป็นสถานที่พัฒนาพันธุ์ Louis Philippe จึงเป็นข้อมูลที่สอดคล้องกัน บทความของสวนพฤกษศาสตร์ Marie Selby ระบุว่า Guérin ใช้กุหลาบ ‘Slater’s Crimson’ เป็นส่วนหนึ่งของการผสมที่ให้กำเนิดพันธุ์นี้ แต่ข้อมูลดังกล่าวไม่ใช่รายละเอียดพ่อแม่พันธุ์ครบทั้งสองฝ่าย

บทบาทของกุหลาบจีนในประวัติการปรับปรุงพันธุ์

กุหลาบจีนมีคุณสมบัติสำคัญคือออกดอกซ้ำได้หลายระลอก เมื่อเข้าสู่ยุโรปจึงช่วยให้นักปรับปรุงพันธุ์พัฒนากุหลาบที่มีช่วงออกดอกยาวนานขึ้น ต่างจากกุหลาบยุโรปโบราณจำนวนมากที่ออกดอกเป็นฤดูกาล Louis Philippe เป็นหนึ่งในกุหลาบโบราณกลุ่มนี้ที่ยังได้รับการปลูกและอนุรักษ์มาจนปัจจุบัน

การแพร่หลายและชื่อเรียกอื่น

ประวัติที่สวนพฤกษศาสตร์ Marie Selby รวบรวมเชื่อมโยงการนำพันธุ์นี้ไปปลูกในเท็กซัสกับ Lorenzo de Zavala และภรรยา Emily ต่อมากุหลาบหลุยส์ฟิลิปป์แพร่หลายในภาคใต้ของสหรัฐอเมริกา โดยเฉพาะฟลอริดา ซึ่งมีอากาศอบอุ่นและชื้น จนได้รับชื่อเรียกว่า “Cracker rose” ส่วนแหล่งอนุรักษ์พันธุ์ Antique Rose Emporium บันทึกชื่อ “Zavala rose” ที่เชื่อมโยงกับครอบครัวดังกล่าวด้วย

ข้อมูลที่รวบรวมสำหรับหน้านี้ยังไม่เพียงพอจะระบุปีที่พันธุ์นี้เข้ามาในประเทศไทย จึงไม่กำหนดปีหรือเส้นทางการนำเข้าโดยไม่มีหลักฐานรองรับ

ลักษณะทั่วไปและสีดอก

เป็นกุหลาบพุ่ม ดอกซ้อน มีกลิ่นหอม และออกดอกซ้ำได้หลายระลอก สำหรับต้นที่สวนป่าริมธาร ดอกมีสีชมพูเข้มมากหรือชมพูบานเย็น โดยบริเวณกลางดอกมีสีชมพูอ่อน ตามการสังเกตต้นจริงของสวน ภาพประกอบหน้านี้เป็นภาพดอกที่สวนใช้บันทึกลักษณะดังกล่าว

แหล่งอ้างอิงต่างประเทศมักบรรยายสีของพันธุ์ Louis Philippe ว่าแดงเข้มแบบ crimson มีสีชมพูอ่อนบริเวณกลางดอก และบางครั้งพบริ้วขาวบนกลีบ หน้าเว็บไซต์นี้จึงระบุสีของต้นในสวนอย่างชัดเจน แทนการใช้คำว่า “แดงสด” เพียงอย่างเดียว

แหล่งกำเนิดและถิ่นอาศัย

เป็นพันธุ์ปลูกในกลุ่มกุหลาบจีนที่พัฒนาพันธุ์ในฝรั่งเศส มีประวัติปลูกในพื้นที่อากาศอบอุ่น รวมถึงภาคใต้ของสหรัฐอเมริกา ต้องการแสงแดด ดินระบายน้ำดี และอากาศถ่ายเท

การขยายพันธุ์

• ปักชำ ตอนกิ่ง หรือติดตา โดยเลือกกิ่งแข็งแรงปราศจากโรค

การปลูกและดูแลรักษา

• แดดอย่างน้อย 6 ชั่วโมง ดินโปร่ง ตัดแต่งกิ่งและเก็บดอกโรยสม่ำเสมอ

ด้านอาหารและส่วนที่กินได้

• กลีบดอกใช้ตกแต่งอาหารหรือทำผลิตภัณฑ์หอมได้เฉพาะแปลงที่ปลูกเพื่อบริโภคและไม่ใช้สารต้องห้าม
• ตัดฐานกลีบสีขาวที่ขมออกก่อนใช้ตามสูตร

คุณค่าทางโภชนาการ

• กลีบดอกใช้ในปริมาณน้อย จึงไม่ใช่แหล่งสารอาหารหลัก
• คุณค่าที่เด่นคือกลิ่นและสารพฤกษเคมีมากกว่าพลังงาน

สารสำคัญและสารให้สี

• สีชมพูถึงแดงของกลีบกุหลาบเกี่ยวข้องกับรงควัตถุกลุ่มแอนโทไซยานิน การศึกษาสีธรรมชาติต้องคำนึงถึงกรด ด่าง แสง และความร้อน ข้อมูลนี้ไม่ใช่ผลวิเคราะห์ปริมาณสารของต้นในสวนป่าริมธาร
• น้ำมันหอมระเหยและสารหอมแตกต่างตามพันธุ์และเวลาเก็บ

สรรพคุณทางสมุนไพรและระดับหลักฐาน

• ตำรับพื้นบ้านบางแห่งใช้กลีบกุหลาบ แต่หลักฐานในคนสำหรับพันธุ์นี้โดยเฉพาะยังไม่เพียงพอ
• ใช้เป็นอาหารหรือกลิ่นหอม ไม่ควรกล่าวอ้างรักษาโรค

การนำไปใช้ประโยชน์

• ปลูกประดับและใช้เป็นแหล่งเรียนรู้เรื่องไม้ดอก
• กลีบดอกที่ปลูกแบบปลอดภัยอาจใช้ตกแต่งอาหารหรือทำผลิตภัณฑ์หอม

การแปรรูปและสร้างมูลค่า

• ดอกสด ดอกแห้ง น้ำเชื่อม น้ำกุหลาบ และบุหงาเป็นแนวทางเพิ่มมูลค่า
• ผลิตภัณฑ์อาหารต้องควบคุมสารตกค้างและจุลินทรีย์

ข้อควรระวัง

• ใช้กับอาหารเฉพาะดอกที่มั่นใจว่าไม่ผ่านสารเคมีและระบุพันธุ์ได้ถูกต้อง

บันทึกจากสวนป่าริมธาร

ต้นที่สวนป่าริมธารปลูกและเรียกว่ากุหลาบหลุยส์ฟิลิปป์ มีดอกสีชมพูเข้มมากหรือชมพูบานเย็น กลางดอกมีสีชมพูอ่อน ใช้เรียนรู้เรื่องไม้ดอก กลิ่น และการใช้กลีบดอกอย่างปลอดภัย โดยบันทึกลักษณะจากต้นจริงและใช้ภาพถ่ายของสวนประกอบ

เรียนรู้อะไรจากพรรณไม้นี้

• รู้จักกุหลาบโบราณและความแตกต่างระหว่างกลุ่มพันธุ์กับประเทศที่พัฒนาพันธุ์
• สังเกตสีบริเวณขอบกลีบ กลางดอก และรูปทรงดอกจากต้นจริง
• เรียนรู้การดูแลกุหลาบให้มีแสงเพียงพอและออกดอกซ้ำ
• เข้าใจการเลือกกลีบดอกสำหรับอาหารอย่างปลอดภัย และข้อจำกัดของการกล่าวอ้างสรรพคุณ

แหล่งอ้างอิงและข้อมูลเพิ่มเติม

1. Marie Selby Botanical Gardens — ประวัติพันธุ์ Louis Philippe
2. University of Florida IFAS — Old Roses for South Florida
3. Antique Rose Emporium — ลักษณะดอกและประวัติการปลูก Louis Philippe
4. Plants of the World Online — ข้อมูลพฤกษศาสตร์ของ Rosa chinensis
5. PubMed — ค้นงานวิจัยเพิ่มเติมของ Rosa chinensis ซึ่งไม่จำเป็นต้องเป็นพันธุ์ Louis Philippe