Bitter melon
Momordica charantia L. · CUCURBITACEAE
รู้จักมะระขี้นกภายใน 30 วินาที
ไม้เถาเลื้อยที่ให้ผลรสขม ใช้ผลอ่อนและยอดอ่อนเป็นอาหารได้เมื่อปรุงอย่างเหมาะสม พร้อมเรียนรู้คุณค่าทางอาหารและข้อควรระวังในการใช้เป็นสมุนไพร
ส่วนที่ใช้
ผลอ่อนและยอดอ่อน
จุดเด่น
ผักพื้นบ้านรสขม
รหัสพรรณไม้
SPRT-SP-0005
ข้อมูลชื่อและการจำแนก
- ชื่อไทย: มะระขี้นก
- ชื่อท้องถิ่น/ชื่ออื่น: ผักไห่, มะห่อย
- ชื่ออังกฤษ: Bitter melon
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Momordica charantia L.
- วงศ์: CUCURBITACEAE
ลักษณะทั่วไป
- ไม้เถาเลื้อย ผลผิวขรุขระ รสขมชัด ผลสุกเปลี่ยนเป็นสีเหลืองส้ม
แหล่งกำเนิดและถิ่นอาศัย
- กระจายในเขตร้อนของโลกและปลูกเป็นผักอย่างแพร่หลาย เป็นเถาอายุสั้นที่ต้องการแดดจัด
การขยายพันธุ์
- เพาะเมล็ดและทำค้าง; ผสมเกสรโดยแมลง การมีดอกไม้หลากหลายช่วยการติดผล
การปลูกและดูแลรักษา
- แดดจัด มีค้างแข็งแรง ให้น้ำสม่ำเสมอแต่ไม่แฉะ
ด้านอาหารและส่วนที่กินได้
- ผลอ่อนใช้ต้ม ผัด แกง หรือยัดไส้
- ยอดอ่อนกินได้เมื่อปรุงสุกและมาจากแปลงสะอาด
คุณค่าทางโภชนาการ
- ผลให้ใยอาหาร วิตามินซี และแคโรทีนอยด์บางชนิด โดยมีพลังงานไม่สูง
- วิธีปรุงและระยะสุกมีผลต่อคุณค่า
สารสำคัญและสารให้สี
- รสขมมาจากคิวเคอร์บิทานไตรเทอร์พีน เช่น charantin และสารที่เกี่ยวข้อง
- ผลสุกมีแคโรทีนอยด์เพิ่มขึ้น แต่เยื่อหุ้มเมล็ดสีแดงไม่ควรกินมาก
สรรพคุณทางสมุนไพรและระดับหลักฐาน
- มีการศึกษาผลต่อระดับน้ำตาลทั้งในห้องทดลอง สัตว์ และคน แต่ผลการทดลองในคนไม่สม่ำเสมอ
- ไม่ใช้แทนยารักษาเบาหวานและต้องระวังน้ำตาลต่ำเมื่อใช้ร่วมกับยา
การนำไปใช้ประโยชน์
- ผลอ่อนใช้ปรุงอาหาร เช่น ต้ม ผัด หรือแกง
- ยอดอ่อนลวกหรือปรุงเป็นผัก
การแปรรูปและสร้างมูลค่า
- ผักสด ชิ้นลวกแช่แข็ง ชา หรือผลิตภัณฑ์ขมเป็นแนวทางแปรรูป
- ผลิตภัณฑ์เข้มข้นต้องมีการควบคุมขนาดใช้และคำเตือน
ข้อควรระวัง
- ผู้ใช้ยาลดน้ำตาลในเลือด หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้มีโรคประจำตัว ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนใช้เข้มข้น
บันทึกจากสวนป่าริมธาร
- สาธิตพืชอาหารรสขม การทำค้าง และความแตกต่างระหว่างอาหารกับสารสกัดสมุนไพร