Siamese neem
Azadirachta indica A.Juss. var. siamensis Valeton · MELIACEAE
รู้จักสะเดาภายใน 30 วินาที
ไม้ยืนต้นพื้นบ้านที่ยอดอ่อนและดอกใช้เป็นผักตามฤดูกาล มีรสขมเฉพาะตัว และยังมีบทบาทในงานเกษตรจากสารสำคัญในเมล็ดและใบ
ส่วนที่ใช้
ยอดอ่อนและดอก
จุดเด่น
อาหารพื้นบ้านและงานเกษตร
รหัสพรรณไม้
SPRT-SP-0008
ข้อมูลชื่อและการจำแนก
- ชื่อไทย: สะเดา
- ชื่อท้องถิ่น/ชื่ออื่น: สะเดาบ้าน, neem
- ชื่ออังกฤษ: Neem
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Azadirachta indica A.Juss.
- วงศ์: MELIACEAE
ลักษณะทั่วไป
- ไม้ต้นทนแล้ง ใบประกอบ ดอกสีขาว ยอดและดอกมีรสขม
แหล่งกำเนิดและถิ่นอาศัย
- มีถิ่นกำเนิดในอนุทวีปอินเดียถึงอินโดจีน ทนแล้งและเหมาะพื้นที่แดดจัด
การขยายพันธุ์
- เพาะเมล็ดสด หรือเสียบยอดเพื่อคงลักษณะต้น; เมล็ดสูญเสียความงอกเร็ว
การปลูกและดูแลรักษา
- ชอบแดดจัด ทนแล้งเมื่อโตแล้ว ตัดแต่งทรงพุ่มหลังเก็บยอด
ด้านอาหารและส่วนที่กินได้
- ยอดอ่อนและดอกลวกกินกับน้ำปลาหวานหรือใช้ในอาหารไทย
- ความขมช่วยสร้างรส แต่ควรกินเป็นอาหารในปริมาณปกติ
คุณค่าทางโภชนาการ
- ยอดและดอกเป็นผักตามฤดูกาล ให้ใยอาหารและสารพฤกษเคมี
- ข้อมูลโภชนาการแตกต่างตามส่วนและวิธีลวก
สารสำคัญและสารให้สี
- เมล็ดมี limonoids เช่น azadirachtin ที่ใช้ในงานจัดการแมลง ไม่ใช่สารสำหรับบริโภค
- ใบและดอกมีสารขมหลายชนิด
สรรพคุณทางสมุนไพรและระดับหลักฐาน
- มีการใช้พื้นบ้านและงานทดลองจำนวนมาก แต่ผลิตภัณฑ์เข้มข้นโดยเฉพาะน้ำมันเมล็ดมีความเสี่ยงต่อพิษ
- ไม่ควรใช้รับประทานเพื่อรักษาโรคเอง
การนำไปใช้ประโยชน์
- ยอดอ่อนและดอกลวกรับประทานกับน้ำปลาหวาน
- เมล็ดและใบใช้ในงานเกษตรพื้นบ้านเพื่อจัดการแมลง
การแปรรูปและสร้างมูลค่า
- ยอดลวกพร้อมกิน ดอกแห้ง หรือผลิตภัณฑ์เกษตรจากเมล็ดเป็นคนละสายการผลิต
- แยกวัตถุดิบอาหารออกจากวัตถุดิบกำจัดแมลงอย่างชัดเจน
ข้อควรระวัง
- สารสกัดเข้มข้นไม่เท่ากับการรับประทานเป็นอาหาร และควรหลีกเลี่ยงในหญิงตั้งครรภ์
บันทึกจากสวนป่าริมธาร
- สาธิตพืชอาหารรสขมและการใช้ประโยชน์เกษตร โดยย้ำว่าชนิดผลิตภัณฑ์และขนาดใช้สำคัญต่อความปลอดภัย