Javanese long pepper · Piper retrofractum Vahl · วงศ์ PIPERACEAE
รู้จักดีปลีภายใน 30 วินาที
ไม้เถาในวงศ์พริกไทย ช่อผลทรงกระบอกเปลี่ยนเป็นสีแดงเมื่อแก่ มีรสเผ็ดร้อน ใช้เป็นเครื่องเทศและวัตถุดิบสมุนไพรโดยต้องระวังการใช้เข้มข้น
ส่วนที่ใช้
ช่อผลและราก
จุดเด่น
ช่อผลยาวรสเผ็ดร้อน
รหัสพรรณไม้
SPRT-SP-0018
พรรณไม้หมายเลข 18
ไม้เถาในวงศ์พริกไทย ช่อผลรูปทรงกระบอก เมื่อแก่มีสีแดง รสเผ็ดร้อน
ข้อมูลชื่อและการจำแนก
- ชื่อไทย: ดีปลี
- ชื่อท้องถิ่น/ชื่ออื่น: ดีปลีเชือก, long pepper
- ชื่ออังกฤษ: Javanese long pepper
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Piper retrofractum Vahl
- วงศ์: PIPERACEAE
ลักษณะทั่วไป
- ไม้เถาในวงศ์พริกไทย ช่อผลรูปทรงกระบอก เมื่อแก่มีสีแดง รสเผ็ดร้อน
แหล่งกำเนิดและถิ่นอาศัย
- มีถิ่นกำเนิดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ปลูกในเขตร้อนชื้นและต้องมีค้าง
การขยายพันธุ์
- ปักชำเถาหรือแยกหน่อจากต้นแม่; ให้ร่มรำไรและดินอินทรียวัตถุ
การปลูกและดูแลรักษา
- แสงรำไร มีค้าง ดินร่วนชื้น ระวังน้ำขังและเชื้อราที่ราก
ด้านอาหารและส่วนที่กินได้
- ช่อผลแห้งใช้เป็นเครื่องเทศในปริมาณน้อย
- รสเผ็ดร้อน เหมาะปรุงอาหารตามตำรับ
คุณค่าทางโภชนาการ
- ใช้ในปริมาณน้อย คุณค่าหลักจึงเป็นรสและสารพฤกษเคมี ไม่ใช่สารอาหารหลัก
สารสำคัญและสารให้สี
- มี piperine และสาร amide ที่ให้รสเผ็ด รวมทั้งน้ำมันหอมระเหย
- ไม่ใช่สารให้สีเด่น
สรรพคุณทางสมุนไพรและระดับหลักฐาน
- ดีปลีอยู่ในภูมิปัญญาและตำรับยาไทยหลายตำรับ แต่นั่นไม่เท่ากับหลักฐานรักษาโรคเมื่อใช้เดี่ยว ๆ
- หญิงตั้งครรภ์ ผู้มีแผลหรือระคายกระเพาะ และผู้ใช้ยาประจำควรหลีกเลี่ยงการใช้เข้มข้น
การนำไปใช้ประโยชน์
- ผลแห้งใช้เป็นเครื่องเทศในอาหารและตำรับพื้นบ้าน
- ปลูกเป็นพืชสมุนไพรและไม้เลื้อยในสวน
การแปรรูปและสร้างมูลค่า
- เก็บช่อผลในระยะเหมาะสม → ทำแห้ง → คัดและบดเป็นเครื่องเทศ
- ควบคุมความชื้น เชื้อรา และการปนปลอม
ข้อควรระวัง
- หลีกเลี่ยงการใช้เข้มข้นในหญิงตั้งครรภ์และผู้มีภาวะระคายเคืองกระเพาะ
บันทึกจากสวนป่าริมธาร
- สื่อสอนเครื่องเทศไทยและหลักคิดว่าตำรับยาไม่เท่ากับการกินสมุนไพรเดี่ยวในขนาดสูง