Makrut lime · Citrus hystrix DC. · วงศ์ RUTACEAE
รู้จักมะกรูดภายใน 30 วินาที
พืชตระกูลส้มที่มีใบรูปคล้ายสองตอนและผลผิวขรุขระ ใบ ผิวผล และน้ำมีกลิ่นหอมเด่น ใช้สำคัญในอาหารไทยและผลิตภัณฑ์แปรรูป
ส่วนที่ใช้
ใบ ผิวผล และน้ำ
จุดเด่น
กลิ่นหอมเฉพาะตัว
รหัสพรรณไม้
SPRT-SP-0020
พรรณไม้หมายเลข 20
ไม้สกุลส้ม ใบมีปีกกว้างคล้ายใบสองตอน ผลผิวขรุขระและมีกลิ่นหอมเด่น
ข้อมูลชื่อและการจำแนก
- ชื่อไทย: มะกรูด
- ชื่อท้องถิ่น/ชื่ออื่น: มะกรูด, makrut lime
- ชื่ออังกฤษ: Makrut lime
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Citrus hystrix DC.
- วงศ์: RUTACEAE
ลักษณะทั่วไป
- ไม้สกุลส้ม ใบมีปีกกว้างคล้ายใบสองตอน ผลผิวขรุขระและมีกลิ่นหอมเด่น
แหล่งกำเนิดและถิ่นอาศัย
- มีถิ่นกำเนิดและปลูกมานานในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ชอบอากาศร้อนและแดดจัด
การขยายพันธุ์
- เพาะเมล็ดเป็นต้นตอ ตอนกิ่ง หรือติดตา/เสียบยอดเพื่อคงลักษณะ
การปลูกและดูแลรักษา
- แดดจัด ดินระบายน้ำดี ตัดกิ่งให้ทรงพุ่มโปร่ง
ด้านอาหารและส่วนที่กินได้
- ใบและผิวผลใช้แต่งกลิ่นอาหารไทย
- น้ำผลใช้ปรุงรสเป็นบางตำรับ แต่มีความเปรี้ยวและขม
คุณค่าทางโภชนาการ
- ใช้เป็นเครื่องปรุงปริมาณน้อย คุณค่าหลักคือกลิ่นและสารพฤกษเคมี
- ใบให้ใยอาหารและแร่ธาตุบางส่วนแต่ไม่ได้กินในปริมาณมาก
สารสำคัญและสารให้สี
- น้ำมันใบและผิวมีสารระเหยหลายชนิด เช่น citronellal และ limonene โดยสัดส่วนแปรตามส่วนพืช
- สีเขียวจากคลอโรฟิลล์ ไม่ใช่สีที่คงทนเมื่อให้ความร้อน
สรรพคุณทางสมุนไพรและระดับหลักฐาน
- มีการใช้ดูแลเส้นผมและเครื่องหอมพื้นบ้าน แต่หลักฐานรักษาโรคในคนยังจำกัด
- น้ำมันหอมระเหยเข้มข้นห้ามกินและควรเจือจางตามมาตรฐาน
การนำไปใช้ประโยชน์
- ใบและผิวผลใช้แต่งกลิ่นอาหาร
- น้ำผลใช้ในตำรับอาหารและการดูแลเส้นผมแบบพื้นบ้าน
การแปรรูปและสร้างมูลค่า
- ใบสด/แช่แข็ง ผิวขูด เครื่องแกง แชมพูพื้นบ้าน และน้ำมันหอมระเหย
- ควบคุมสารตกค้าง การสัมผัสผิว และความเข้มข้น
ข้อควรระวัง
- น้ำและน้ำมันผิวผลเข้มข้นอาจระคายผิว ควรล้างออกและหลีกเลี่ยงแดดหลังสัมผัส
บันทึกจากสวนป่าริมธาร
- พืชกลิ่นหอมสำคัญของครัวไทย ใช้สาธิตต่อมน้ำมันที่ใบและผิวผล