Holy basil · Ocimum tenuiflorum L. · วงศ์ LAMIACEAE
รู้จักกะเพราบ้านภายใน 30 วินาที
พืชสมุนไพรและเครื่องเทศสำคัญของครัวไทย ใบมีกลิ่นฉุนเฉพาะ ใช้ผัด แกง และแต่งกลิ่นอาหาร ปลูกง่ายในแดดและเก็บยอดช่วยให้แตกพุ่ม
ส่วนที่ใช้
ใบ ยอดอ่อน และดอก
จุดเด่น
กลิ่นหอมฉุนเฉพาะ
รหัสพรรณไม้
SPRT-SP-0025
พรรณไม้หมายเลข 25
ไม้พุ่มล้มลุกมีกลิ่นฉุนเฉพาะ ลำต้นและช่อดอกแตกต่างตามสายพันธุ์
ข้อมูลชื่อและการจำแนก
- ชื่อไทย: กะเพราบ้าน
- ชื่อท้องถิ่น/ชื่ออื่น: กะเพราแดง/กะเพราขาว (ตามลักษณะพันธุ์), holy basil
- ชื่ออังกฤษ: Holy basil
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Ocimum tenuiflorum L.
- วงศ์: LAMIACEAE
ลักษณะทั่วไป
- ไม้พุ่มล้มลุกมีกลิ่นฉุนเฉพาะ ลำต้นและช่อดอกแตกต่างตามสายพันธุ์
แหล่งกำเนิดและถิ่นอาศัย
- พืชเขตร้อนของเอเชีย ปลูกทั่วไทย ชอบแดดและตัดยอดสม่ำเสมอ
การขยายพันธุ์
- เพาะเมล็ดหรือปักชำ; เด็ดยอดและช่อดอกช่วยให้แตกพุ่ม
การปลูกและดูแลรักษา
- แดดจัด ตัดช่อดอกและเด็ดยอดเพื่อให้แตกใบใหม่
ด้านอาหารและส่วนที่กินได้
- ใบและยอดใช้ผัดกะเพรา แกง และอาหารร้อน
- ดอกอ่อนใช้แต่งกลิ่นได้เมื่อมาจากแปลงอาหาร
คุณค่าทางโภชนาการ
- เป็นผักเครื่องเทศ ให้ใยอาหาร วิตามินและแร่ธาตุบางชนิด แต่ใช้ต่อมื้อไม่มาก
สารสำคัญและสารให้สี
- น้ำมันหอมระเหยอาจมี eugenol, methyl eugenol และสารอื่น โดยแปรตามสายพันธุ์และสภาพปลูก
- พันธุ์ใบม่วงมีแอนโทไซยานินมากกว่าพันธุ์เขียว
สรรพคุณทางสมุนไพรและระดับหลักฐาน
- มีการใช้ในภูมิปัญญาและงานทดลองจำนวนมาก แต่การกินเป็นอาหารไม่เท่ากับการใช้สารสกัดรักษาโรค
- หลักฐานในคนยังไม่ครอบคลุมทุกคำกล่าวอ้าง
การนำไปใช้ประโยชน์
- ใบและยอดใช้ผัด แกง และปรุงอาหารไทย
- ดอกเป็นอาหารของผึ้งและแมลงผสมเกสร
การแปรรูปและสร้างมูลค่า
- ใบสด ใบแห้ง ซอสผัด และผลิตภัณฑ์กลิ่นหอม
- รักษาความเย็นและลดการช้ำเพื่อคงกลิ่น
ข้อควรระวัง
- บริโภคเป็นอาหารได้ตามปกติ ส่วนสารสกัดเข้มข้นควรใช้ภายใต้คำแนะนำ
บันทึกจากสวนป่าริมธาร
- ผักเครื่องเทศประจำครัวสำหรับสอนการเก็บยอด การตัดแต่ง และความต่างของกลิ่นในแต่ละพันธุ์