Noni · Morinda citrifolia L. · วงศ์ RUBIACEAE
รู้จักต้นยอภายใน 30 วินาที
ไม้ต้นเขตร้อน ใบใหญ่เป็นมันและผลรวมผิวขรุขระ ผลสุกมีกลิ่นเฉพาะ ใบอ่อนใช้เป็นผัก ส่วนผลและใบควรใช้ด้วยความรู้และคำนึงถึงข้อควรระวัง
- ส่วนที่ใช้: ใบอ่อนและผล
- จุดเด่น: ผลรวมกลิ่นเฉพาะ
- รหัสพรรณไม้: SPRT-SP-0028
พรรณไม้หมายเลข 28
ไม้ต้นขนาดเล็ก ใบใหญ่เป็นมัน ผลรวมผิวขรุขระ มีกลิ่นเฉพาะเมื่อสุก
ข้อมูลชื่อและการจำแนก
- ชื่อไทย: ต้นยอ
- ชื่อท้องถิ่น/ชื่ออื่น: ยอบ้าน, noni
- ชื่ออังกฤษ: Noni
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Morinda citrifolia L.
- วงศ์: RUBIACEAE
ลักษณะทั่วไป
- ไม้ต้นขนาดเล็ก ใบใหญ่เป็นมัน ผลรวมผิวขรุขระ มีกลิ่นเฉพาะเมื่อสุก
แหล่งกำเนิดและถิ่นอาศัย
- มีถิ่นกำเนิดในเอเชียเขตร้อนถึงแปซิฟิก ทนดินเค็มและสภาพชายฝั่งได้ดี
การขยายพันธุ์
- เพาะเมล็ด ปักชำ หรือตอนกิ่ง; เมล็ดงอกช้าและอาจต้องทำลายการพักตัว
การปลูกและดูแลรักษา
- แดดจัดถึงครึ่งวัน ทนดินได้หลายแบบแต่ไม่ควรมีน้ำขัง
ด้านอาหารและส่วนที่กินได้
- ใบอ่อนใช้ห่อหรือปรุงอาหารพื้นบ้าน
- ผลสุกใช้ทำเครื่องดื่มหรือผลิตภัณฑ์หลังเตรียมอย่างถูกสุขลักษณะ
คุณค่าทางโภชนาการ
- ผลมีน้ำ คาร์โบไฮเดรต ใยอาหาร วิตามินและแร่ธาตุในระดับที่แปรตามความสุก
- น้ำยอเข้มข้นอาจมีโพแทสเซียมสูง
สารสำคัญและสารให้สี
- พบ iridoids สารฟีนอลิก และสารระเหยที่ทำให้ผลสุกมีกลิ่นเฉพาะ
- สีของผลไม่ใช่สารย้อมเด่น
สรรพคุณทางสมุนไพรและระดับหลักฐาน
- มีการใช้พื้นบ้านและศึกษาสารสกัดหลายด้าน แต่หลักฐานในคนยังไม่ยืนยันคำกล่าวอ้างรักษาโรคส่วนใหญ่
- มีรายงานปัญหาตับจากผลิตภัณฑ์บางกรณีและต้องระวังในผู้ป่วยไต
การนำไปใช้ประโยชน์
- ใบอ่อนใช้รองห่อหรือปรุงอาหารพื้นบ้าน
- ผลใช้ในอาหารและเครื่องดื่มตามภูมิปัญญาเมื่อผ่านการเตรียมที่เหมาะสม
การแปรรูปและสร้างมูลค่า
- น้ำผล ผลหมัก ผงแห้ง และใบสำหรับอาหารพื้นบ้าน
- ต้องคุมจุลินทรีย์ ความเป็นกรด วัตถุดิบ และการกล่าวอ้างฉลาก
ข้อควรระวัง
- ผู้มีโรคไตหรือจำกัดโพแทสเซียมควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนบริโภคผลิตภัณฑ์ยอเข้มข้น
บันทึกจากสวนป่าริมธาร
- เหมาะสอนทั้งอาหารพื้นบ้าน กลิ่นเฉพาะ และการประเมินความเสี่ยงของผลิตภัณฑ์สมุนไพรเข้มข้น