Cowa mangosteen · Garcinia cowa Roxb. ex Choisy · วงศ์ CLUSIACEAE
รู้จักต้นชะมวงภายใน 30 วินาที
ไม้ต้นพื้นถิ่นภาคตะวันออก ใบอ่อนมีรสเปรี้ยว นิยมใช้ปรุงแกงหมูชะมวงและอาหารพื้นบ้าน ปลูกเป็นไม้ยืนต้นและเก็บยอดอ่อนอย่างพอดี
- ส่วนที่ใช้: ใบอ่อนและยอด
- จุดเด่น: รสเปรี้ยวจากใบอ่อน
- รหัสพรรณไม้: SPRT-SP-0029
พรรณไม้หมายเลข 29
ไม้ต้นไม่ผลัดใบ ใบอ่อนมีรสเปรี้ยว ใช้เป็นผักปรุงรสในภาคตะวันออก
ข้อมูลชื่อและการจำแนก
- ชื่อไทย: ต้นชะมวง
- ชื่อท้องถิ่น/ชื่ออื่น: ชะมวง, ส้มมวง
- ชื่ออังกฤษ: Cowa mangosteen
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Garcinia cowa Roxb. ex Choisy
- วงศ์: CLUSIACEAE
ลักษณะทั่วไป
- ไม้ต้นไม่ผลัดใบ ใบอ่อนมีรสเปรี้ยว ใช้เป็นผักปรุงรสในภาคตะวันออก
แหล่งกำเนิดและถิ่นอาศัย
- ไม้ต้นพื้นถิ่นเอเชียใต้ถึงเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบในป่าชื้นและปลูกมากในภาคตะวันออกของไทย
การขยายพันธุ์
- เพาะเมล็ด ตอนกิ่ง หรือเสียบยอด; ตัดแต่งให้พุ่มโปร่งและเก็บยอดสะดวก
การปลูกและดูแลรักษา
- แดดจัดถึงครึ่งวัน ดินชื้นระบายน้ำดี ตัดแต่งเพื่อเก็บยอดสะดวก
ด้านอาหารและส่วนที่กินได้
- ใบอ่อนให้รสเปรี้ยว ใช้แกงหมูชะมวงและอาหารพื้นถิ่น
- ใช้ปริมาณตามสูตร ไม่กินใบแก่ปริมาณมาก
คุณค่าทางโภชนาการ
- ใบอ่อนให้ใยอาหาร กรดอินทรีย์ และสารพฤกษเคมี แต่ข้อมูลโภชนาการมาตรฐานยังมีจำกัด
สารสำคัญและสารให้สี
- รสเปรี้ยวสัมพันธ์กับกรดอินทรีย์ และมีรายงาน xanthones/สารฟีนอลิกในพืชสกุล Garcinia
- ใบเขียวมีคลอโรฟิลล์แต่ไม่ใช่สีย้อมคงทน
สรรพคุณทางสมุนไพรและระดับหลักฐาน
- มีการใช้พื้นบ้านและงานทดลองด้านสารสกัด แต่หลักฐานทางคลินิกยังไม่เพียงพอ
- ไม่ควรนำผลการทดลองมาแปลว่าแกงชะมวงรักษาโรค
การนำไปใช้ประโยชน์
- ใบอ่อนใส่แกงหมูชะมวงและอาหารรสเปรี้ยว
- ปลูกเป็นไม้พื้นถิ่นให้ร่มเงาและอาหาร
การแปรรูปและสร้างมูลค่า
- ใบสด ใบแช่แข็ง เครื่องแกงหรือแกงพร้อมรับประทาน
- ควบคุมความอ่อนของใบ ความสะอาด และความเป็นกรดของผลิตภัณฑ์
ข้อควรระวัง
- ใบให้รสเปรี้ยว ควรใช้ตามสูตรอาหารและรับประทานอย่างสมดุล
บันทึกจากสวนป่าริมธาร
- พืชอัตลักษณ์อาหารภาคตะวันออก เชื่อมเรื่องพรรณไม้พื้นถิ่นกับวัฒนธรรมแกงหมูชะมวง