Cha-om • Climbing Wattle · Senegalia pennata (L.) Maslin · วงศ์ FABACEAE
รู้จักชะอมภายใน 30 วินาที
ไม้พุ่มหรือไม้เลื้อยมีหนามและใบประกอบละเอียด ยอดอ่อนมีกลิ่นเฉพาะ ใช้ปรุงไข่ชะอม แกง และอาหารพื้นบ้าน ตัดแต่งสม่ำเสมอช่วยกระตุ้นยอดใหม่
- ส่วนที่ใช้: ยอดอ่อนและใบอ่อน
- จุดเด่น: ยอดอ่อนกลิ่นเฉพาะ
- รหัสพรรณไม้: SPRT-SP-0040
พรรณไม้หมายเลข 40
ไม้พุ่มหรือไม้รอเลื้อยมีหนาม ใบประกอบแบบขนนกสองชั้น ยอดอ่อนมีกลิ่นเฉพาะ ดอกสีขาวนวลเป็นช่อกลม
ข้อมูลประจำพรรณไม้
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Senegalia pennata (L.) Maslin
- วงศ์: FABACEAE
- ชื่อไทยหรือชื่อพันธุ์ปลูก: ชะอม
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
- ไม้พุ่มหรือไม้รอเลื้อย มีหนามตามข้อ ใบประกอบแบบขนนกสองชั้น
- ดอกสีขาวนวลเป็นช่อกลม ผลเป็นฝัก
ถิ่นกำเนิดและนิเวศวิทยา
- กระจายในเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และปลูกเป็นผักในไทย
การปลูกและขยายพันธุ์
- แดดจัด ตัดแต่งสม่ำเสมอเพื่อให้แตกยอดใหม่ ใส่อินทรียวัตถุ และระวังหนามขณะเก็บ
ด้านอาหาร
- ยอดอ่อนใช้กับไข่ แกงส้ม แกงแค ลวกหรือผัด
- เก็บก่อนยอดแข็งและหนามพัฒนาเต็มที่
ด้านโภชนาการ
- ยอดอ่อนให้ใยอาหารและสารอาหารจากผักใบ รวมทั้งแคโรทีนอยด์และแร่ธาตุในปริมาณที่ขึ้นกับความสดและการปรุง
สารสำคัญและสารให้สี
- มีสารฟีนอลิกและสารพฤกษเคมีที่อยู่ระหว่างการศึกษา; กลิ่นเฉพาะเกิดจากสารระเหยหลายชนิด
สรรพคุณและระดับหลักฐาน
- มีการใช้ตามภูมิปัญญาพื้นบ้านบางด้าน แต่ยังไม่ควรอ้างสรรพคุณรักษาโรคโดยไม่มีหลักฐานทางคลินิก
การนำไปใช้ประโยชน์
- ยอดอ่อน → ปรุงอาหาร
- กิ่ง → ตัดแต่งกระตุ้นยอดและทำแนวรั้ว
- เศษใบกิ่งที่ไม่มีโรค → ทำปุ๋ยหมัก
การแปรรูปและสร้างมูลค่า
- ยอดคัดพร้อมปรุง การลวกก่อนแช่แข็ง และผลิตภัณฑ์ไข่ชะอมพร้อมปรุงต้องควบคุมความสะอาดและอุณหภูมิ
ข้อควรระวัง
- ควรล้างและปรุงให้สุก โดยเฉพาะแหล่งที่ไม่ทราบความสะอาด ระวังหนามและไม่ใช้สารสกัดเข้มข้นเป็นยาเอง
บันทึกจากสวนป่าริมธาร
- ควรตัดแต่งให้เก็บยอดได้สะดวกและติดป้ายเตือนหนามในจุดที่เด็กเข้าถึง