Citron · Giant citron
Citrus medica L. · RUTACEAE
รู้จักมะนาวยักษ์ (มะนาวควาย)ภายใน 30 วินาที
ไม้ผลสกุลส้มที่ให้ผลขนาดใหญ่ เปลือกหนาและมีกลิ่นหอม ชื่อ “มะนาวควาย” ในแต่ละพื้นที่อาจใช้ต่างกัน จึงควรยืนยันจากผลผ่าซีกและก้านใบ
ส่วนที่ใช้
ผล เปลือก ใบ และดอก
จุดเด่น
ผลใหญ่เปลือกหนา
รหัสพรรณไม้
SPRT-SP-0058
ข้อมูลชื่อและการจำแนก
- ชื่อไทย: มะนาวยักษ์ (มะนาวควาย)
- ชื่อท้องถิ่น/ชื่ออื่น: มะนาวควาย, ส้มมือบางรูปแบบ (ไม่ใช่ทุกพันธุ์)
- ชื่ออังกฤษ: Citron · Giant citron
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Citrus medica L.
- วงศ์: RUTACEAE
ลักษณะทั่วไป
- ไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็ก กิ่งมีหนาม ใบเดี่ยวมีกลิ่นหอม ดอกสีขาวอมม่วง ผลใหญ่รูปรีหรือทรงแปรผัน ผิวขรุขระ เปลือกชั้นในหนาและมีเนื้อน้อยกว่ามะนาวทั่วไป
แหล่งกำเนิดและถิ่นอาศัย
- กลุ่มซิตรอนมีถิ่นกำเนิดดั้งเดิมในเอเชียและเป็นหนึ่งในพืชสกุลส้มที่ปลูกมาเก่าแก่ กระจายพันธุ์ปลูกในหลายภูมิภาค
การขยายพันธุ์
- ติดตา เสียบยอด หรือตอนกิ่งเพื่อคงลักษณะพันธุ์ ควรเลือกต้นแม่ปลอดโรค
การปลูกและดูแลรักษา
- ปลูกแดดจัดในดินระบายน้ำดี ให้น้ำสม่ำเสมอแต่ไม่ขัง บำรุงตามระยะและตรวจโรคแมลงของพืชตระกูลส้ม
ด้านอาหารและส่วนที่กินได้
- เปลือกและเนื้อบางพันธุ์ใช้แต่งกลิ่น เชื่อม หรือทำแยมได้ แต่ต้องยืนยันพันธุ์และการใช้สารเคมีก่อนบริโภค
คุณค่าทางโภชนาการ
- มีวิตามินซี กรดอินทรีย์ และใยอาหารโดยเฉพาะในส่วนเปลือก แต่ค่าจริงแปรผันสูงตามพันธุ์และส่วนที่ใช้
สารสำคัญและสารให้สี
- ผิวมีน้ำมันหอมระเหยและสารฟลาโวนอยด์หลายชนิด องค์ประกอบขึ้นกับพันธุ์ อายุผล และวิธีสกัด
สรรพคุณทางสมุนไพรและระดับหลักฐาน
- งานทดลองของสารสกัดไม่เท่ากับผลรักษาโรค การใช้ควรอยู่ในรูปอาหารและไม่กล่าวอ้างทางการแพทย์
การนำไปใช้ประโยชน์
- ปลูกเป็นไม้ผล พืชสะสมพันธุกรรมส้ม และใช้เรียนรู้โครงสร้างเปลือกกับต่อมน้ำมัน
การแปรรูปและสร้างมูลค่า
- ผลที่ยืนยันแล้วอาจพัฒนาเป็นเปลือกเชื่อม แยม เครื่องดื่ม หรือวัตถุดิบแต่งกลิ่นตามมาตรฐานอาหาร
ข้อควรระวัง
- น้ำและน้ำมันผิวอาจระคายเคือง น้ำมันส้มบางชนิดเพิ่มความไวต่อแสง ควรหลีกเลี่ยงการทาผิวแบบเข้มข้น และตรวจชนิดก่อนกิน
บันทึกจากสวนป่าริมธาร
- ควรถ่ายภาพผลทั้งลูก ผลผ่าขวาง ก้านใบ หนาม และช่อดอกเพื่อแยกจากส้มโอ มะนาวลูกผสม และส้มชนิดอื่น