Vetiver · Khus grass
Chrysopogon zizanioides (L.) Roberty · POACEAE
รู้จักหญ้าแฝกลุ่มภายใน 30 วินาที
หญ้าอายุหลายปีแตกกอแน่น มีระบบรากฝอยจำนวนมากหยั่งลึก เหมาะปลูกเป็นแนวระดับเพื่ออนุรักษ์ดินและน้ำ โดยต้องใช้พันธุ์ที่เหมาะสมและดูแลแนวให้ต่อเนื่อง
ส่วนที่ใช้
กอ ใบ ช่อดอก และระบบราก
จุดเด่น
รากลึกช่วยยึดหน้าดิน
รหัสพรรณไม้
SPRT-SP-0060
ข้อมูลชื่อและการจำแนก
- ชื่อไทย: หญ้าแฝกลุ่ม
- ชื่อท้องถิ่น/ชื่ออื่น: แฝกลุ่ม, แฝกหอม; ชื่อพ้อง Vetiveria zizanioides
- ชื่ออังกฤษ: Vetiver · Khus grass
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Chrysopogon zizanioides (L.) Roberty
- วงศ์: POACEAE
ลักษณะทั่วไป
- หญ้าอายุหลายปีแตกกอแน่น ลำต้นตั้งตรง ใบเรียวยาว ขอบคม ช่อดอกเป็นช่อแยกแขนง ระบบรากฝอยหนาแน่นหยั่งลงลึกมากกว่าการแผ่ด้านข้าง
แหล่งกำเนิดและถิ่นอาศัย
- มีต้นกำเนิดในเอเชียใต้และปลูกแพร่หลายในเขตร้อน หญ้าแฝกลุ่มที่ใช้อนุรักษ์ดินมักขยายพันธุ์ด้วยหน่อ
การขยายพันธุ์
- แยกหน่อหรือใช้ต้นพันธุ์จากแหล่งรับรอง ตัดใบและรากให้เหมาะก่อนปลูกเป็นแถวแนวระดับ
การปลูกและดูแลรักษา
- ปลูกให้แนวต่อเนื่องตามแนวระดับ รดน้ำช่วงตั้งตัว กำจัดวัชพืช ซ่อมช่องว่าง และตัดใบเป็นระยะโดยไม่ทำลายกอ
ด้านอาหารและส่วนที่กินได้
- ไม่จัดเป็นพืชอาหารหลัก รากบางแหล่งใช้แต่งกลิ่นแต่ไม่ควรบริโภคโดยไม่มีมาตรฐาน
คุณค่าทางโภชนาการ
- ไม่มีบทบาทเด่นด้านโภชนาการสำหรับการบริโภคทั่วไป
สารสำคัญและสารให้สี
- รากมีน้ำมันหอมระเหยซับซ้อนที่ใช้ในอุตสาหกรรมน้ำหอม องค์ประกอบแตกต่างตามพันธุ์ พื้นที่ และวิธีกลั่น
สรรพคุณทางสมุนไพรและระดับหลักฐาน
- มีงานวิจัยด้านสารสกัดและน้ำมันหอม แต่ยังไม่ควรกล่าวอ้างรักษาโรคจากการใช้ในสวนหรือผลิตภัณฑ์พื้นบ้าน
การนำไปใช้ประโยชน์
- อนุรักษ์ดินและน้ำ ลดการชะล้าง ดักตะกอน ฟื้นฟูพื้นที่ลาดชัน และใช้ใบเป็นวัสดุคลุมดินหรืองานจักสาน
การแปรรูปและสร้างมูลค่า
- ใบตัดใช้คลุมดินหรือทำงานหัตถกรรม ส่วนรากอาจใช้กลั่นน้ำมันเมื่อมีสายพันธุ์และกระบวนการมาตรฐาน
ข้อควรระวัง
- ขอบใบคมควรสวมถุงมือ ใบแห้งสะสมอาจเป็นเชื้อเพลิงไฟ ต้องตัดแต่งและกำจัดอย่างเหมาะสม ไม่ควรใช้พันธุ์ที่แพร่เมล็ดง่ายโดยไม่ประเมินพื้นที่
บันทึกจากสวนป่าริมธาร
- วางแนวปลูกตามแนวระดับ ไม่ใช่ตามทางลาด และตรวจซ่อมช่องว่างหลังฝนหนักเพื่อให้แนวแฝกทำงานต่อเนื่อง